Çalışma teknikleri

Ders Notu Nasıl Tutulur? Cornell Yöntemi ve Aktif Okuma

Her şeyi deftere geçirmek yerine hatırlayacağın notlar al: aktif okuma, adım adım Cornell yöntemi ve konu anlatımı videolarından not almanın yolu.

Turuncu ve koyu lekeli beyaz bir kedi neşeyle bakıyor
Bu sayfada
  1. Tutulan notların çoğu neden işe yaramaz?
  2. Aktif okuma: üniteden önce, okurken ve sonra
  3. Adım adım Cornell not alma yöntemi
  4. Diğer not alma teknikleri ve ne zaman kullanılır?
  5. Elle mi, tablette ya da bilgisayarda mı not almalı?
  6. Notlarını 24 saat içinde tekrara çevir
  7. Sık yapılan not tutma hataları ve çözümleri
  8. Sık sorulan sorular

Kısaca

  • İyi not, kitabın ya da dersin kopyası değildir: ana fikri kendi cümlelerinle yazar, sonra onu sayfayı kapatıp cevaplayacağın sorulara çevirirsin.
  • Cornell yöntemi sayfayı geniş bir not sütununa, soru ve anahtar kelimeler için dar bir sütuna ve altta kısa bir özete böler; her sayfa kendini sınamaya hazır olur.
  • Aktif okumada konuya önce göz atar, her bölümden önce bir soru sorar ve kitabı kapatıp hatırlarsın; notlarını da en geç ertesi gün tekrar edersin.

İşe yarayan ders notu tutmak için önce kopyalamayı bırak. Öğretmeni dinlerken ya da kitabı okurken ana fikri yakala, onu kendi cümlelerinle yaz ve sonradan soruya çevirebilmek için yer bırak. Cornell yöntemi bunu sayfanın düzenine yerleştirir: notlar için geniş bir sütun, sorular ve anahtar kelimeler için dar bir sütun, en altta da iki satırlık bir özet. Tekrar ederken notları kapatır, soruları hafızandan cevaplarsın.

Aktif okuma aynı fikrin ders kitabına uygulanmış hâlidir. Bir üniteyi okumadan önce hızlıca göz atar ve ünitenin hangi sorulara cevap vereceğini sorarsın. Her bölümden sonra kitabı kapatıp ana fikri tek cümleyle söylersin. Deftere ancak bundan sonra bir şey yazarsın.

Kısacası: amaç not değil, hatırlamak. Dinlerken ve okurken daha az yaz, hemen ardından daha çok düşün, notu da tekrar okuyarak değil kendini sınayarak tekrar et.

Tutulan notların çoğu neden işe yaramaz?

Araştırmacılar not almanın iki faydasından söz eder. Bir şeyi yazmak ona dikkat etmeni ve neyin önemli olduğuna karar vermeni sağlar (kodlama faydası); notlar da sonradan tekrar edeceğin bir kaynak olur (saklama faydası). Kenichi Kobayashi'nin 2005 tarihli meta-analizi, derste not almanın yalnızca dinlemeye göre hatırlamayı artırdığını buldu; ama etki küçüktü ve öğrencinin bilgiyle ne yaptığına bağlıydı.

Mesele de burada. Notların çoğu düşünme adımını atlayarak tutulur:

  • Kelimesi kelimesine yazmak. Elin çalışır, ama hiçbir şeyi seçmez, bağlamaz, kendi cümlene çevirmezsin.
  • Sayfanın tamamını fosforlu kalemle boyamak. John Dunlosky ve arkadaşlarının 2013'te çalışma tekniklerini değerlendirdiği kapsamlı derlemede altını çizmek ve vurgulamak "düşük fayda" grubunda kaldı: bir cümleyi işaretlemek onu anlamak ya da hatırlamakla aynı şey değil.
  • Notlara bir daha hiç bakmamak. Saklama faydası ancak tekrar edersen ortaya çıkar; işe yarayan tekrar da notu yeniden okumak değil, sorulara cevap vermektir.

İyi not bu üç sorunu birden çözer: daha kısadır, senin cümlelerinle yazılmıştır ve kendini sınamak için kurulmuştur.

Aktif okuma: üniteden önce, okurken ve sonra

Ders kitabındaki ya da konu anlatımlı kaynaktaki ünitelerin çoğu bir kez, baştan sona, elde fosforlu kalemle okunur. Aktif okuma bunu metinle kısa bir sohbete çevirir. Bilinen en eski biçimlerinden biri, psikolog Francis Robinson'ın 1946'da tarif ettiği SQ3R yöntemidir: Göz at, Soru sor, Oku, Anlat, Tekrar et. SQ3R'nin bir bütün olarak sınandığı çalışmaların sonuçları karışık; ama temel hamleleri, yani soru sormak ve bakmadan hatırlamak, öğrenme araştırmalarının en güçlü desteklediği hamlelerle aynı.

20–40 sayfalık bir ünite için uygulanabilir bir sürüm:

  1. Göz at (3–5 dakika). Başlığı, ara başlıkları, kalın yazılmış kavramları, şekilleri ve ünite sonu sorularını oku. Ünitenin cevap verecek gibi göründüğü iki üç soruyu not et.
  2. Her ara başlığı soruya çevir. "Tanzimat Fermanı" başlığı "Tanzimat Fermanı neden ilan edildi ve neyi değiştirdi?" olur.
  3. O soruyu cevaplamak için tek bir bölümü oku. Henüz yazma. Örnekler dâhil bölümün tamamını oku.
  4. Kitabı kapat ve hatırla. Cevabı bir iki cümleyle sesli söyle ya da yaz. Söyleyemiyorsan yalnızca o bölümü yeniden oku.
  5. Şimdi not al. Ana fikri kendi cümlelerinle yaz; yanına yalnızca bir arkadaşına anlatırken gerekecek ayrıntıları ekle.
  6. Ünitenin sonunda hepsini tekrar et. 2. adımdaki sorulara dön ve kitap kapalıyken cevapla.

En önemli adım 4. adımdaki tek cümle kontrolüdür. Michelene Chi ve arkadaşları (1994), okurken bir biyoloji metnini kendine açıklamaya yönlendirilen öğrencilerin, metni iki kez okuyanlardan daha iyi anladığını buldu. Bir bölümü sade cümlelerle anlatamıyorsan, gözlerin üzerinden kaç kez geçmiş olursa olsun o bölümü henüz okumuş sayılmazsın.

Konu anlatımı videolarından not alırken

YKS ve LGS hazırlığında konuların büyük kısmı videodan çalışılıyor. Video, kitaptan daha kolay pasif izlenir; o yüzden aynı kuralı duraklat tuşuyla uygula:

  • Videoyu ara başlıklara göre böl. Her alt konu bitince durdur.
  • Durdurunca önce hatırla, sonra yaz. Anlatılanı bir iki cümleyle söyle, ardından deftere ana fikri ve çözülen örnek sorunun mantığını yaz.
  • Hızı artırmak yerine bölümü tekrar izle. 2x hızda biten video çalışılmış konu demek değildir.
  • Videonun sonunda kendini sına. Anlatılan türden bir iki soruyu çözüm videosuna bakmadan çöz.

Adım adım Cornell not alma yöntemi

Cornell sistemini 1950'lerde Cornell Üniversitesi'nde Walter Pauk geliştirdi ve uzun yıllar yeni baskıları çıkan How to Study in College kitabında anlattı. Bir cetvel ve bir kalem yeter.

Sayfanın bölümüBoyut (yaklaşık)İçine ne yazılır?Ne zaman doldurulur?
Not sütunu (sağda)Genişliğin yaklaşık üçte ikisiAna fikirler, kısa ifadeler, örnekler, şemalarDerste ya da okurken
İpucu sütunu (solda)Yaklaşık 6 cmNotların cevap verdiği sorular ve anahtar kelimelerAynı gün, dersten sonra
Özet (altta)Yaklaşık 5 cmBütün sayfayı anlatan iki üç cümleAynı günün sonunda

Pauk bu düzeni beş adımla anlatır; İngilizcede hepsi R ile başladığı için "beş R" diye bilinir:

  1. Kaydet. Not sütununa ana fikirleri kısa ifadelerle yaz. Sonradan ekleme yapabilmek için fikirlerin arasında boşluk bırak. Kısaltma kullan, her kelimeyi yakalamaya çalışma.
  2. Soruya indir. Dersten kısa süre sonra notlarını bir kez oku ve ipucu sütununa sorular ve anahtar kelimeler yaz. Her ipucu, sağdaki notların cevap verdiği bir şey olmalı.
  3. Ezberden anlat. Not sütununu kapat. Her ipucunu oku, cevabı sesli ya da bir müsvedde kâğıda ver, sonra açıp kontrol et.
  4. Düşün. Bunun bildiklerinle nasıl bağlandığını sor: büyük fikir ne, bu bilgi sınavda nasıl karşına çıkar, hâlâ anlamadığın ne?
  5. Tekrar et. Eski sayfaları da birkaç dakika içinde yine ezberden anlat; tekrarları zamana yayarak.

Örnek sayfa: TYT tarihten Tanzimat Fermanı

Tanzimat Fermanı dersinden sonra tek bir sayfa şöyle görünebilir:

İpucu sütunuNot sütunu
Ne zaman, kim döneminde ilan edildi?1839, Abdülmecid dönemi; Gülhane Parkı'nda Mustafa Reşit Paşa okudu (Gülhane Hatt-ı Hümayunu)
Getirdiği temel haklar? (dört)Can, mal ve namus güvencesi; herkesin gelirine göre vergi; askerlik süresinin ve usulünün belirlenmesi; açık yargılama, mahkeme kararı olmadan ceza verilmemesi
Neden önemli?Padişah kendi isteğiyle yetkisini sınırladı; kanun üstünlüğü ilk kez kabul edildi; Müslüman ve gayrimüslim kanun önünde eşit
Neden ilan edildi?Mısır sorununda Avrupa'nın desteğini almak, azınlıkları devlete bağlamak, büyük devletlerin iç işlere karışmasını önlemek
Islahat Fermanı'ndan farkı ne? Tek cümleyle savun.Tanzimat herkese hak tanır; Islahat (1856) ağırlıkla gayrimüslimlere yeni haklar verir ve dış baskıyla ilan edilir

Özet: 1839'da ilan edilen Tanzimat Fermanı can, mal ve namus güvencesi, vergide ve askerlikte düzen ile açık yargılama getirdi; padişah kendi yetkisini sınırladı ve kanun üstünlüğü ilk kez kabul edildi. Amaç Avrupa'nın desteğini almak ve azınlıkları devlete bağlamaktı.

İpucu sütununun ne yaptığına bak: bir sayfa bilgiyi kısa bir sınava çeviriyor, içine de sınavlarda sık görülen bir "karşılaştır" sorusu koyuyor. Bu sayfayı tekrar etmek iki dakika sürer: sağ tarafı kapat, beş ipucunu cevapla, kontrol et.

Açık kitabın başında ders çalışan turuncu tekir bir kedi
Notu kapat, ipucunu oku, cevabı hafızandan ver.

Diğer not alma teknikleri ve ne zaman kullanılır?

Cornell sağlam bir varsayılan, ama tek iyi biçim değil. Dersin türüne ve konunun nasıl düzenlendiğine göre seç:

TeknikNasıl görünür?En iyi nerede işler?Dikkat
Madde madde (taslak)Başlıklar ve altlarında girintili alt maddelerDüzenli anlatılan dersler ve kitaplarKonudan konuya atlayan hızlı anlatımlar
Zihin haritasıOrtada konu, çevresinde dallarBağlantıları görmek, kompozisyon planı, beyin fırtınasıTek başına sınav tekrarına yetecek ayrıntıyı taşımaz
TabloSütunlarda özellikler, satırlarda konularKarşılaştırmalar: antlaşmalar, organeller, edebî akımlarKarşılaştırma olmayan konular
Cümle yöntemiHer yeni fikir için numaralı tek satırDüzeni belli olmayan çok hızlı anlatımlarAynı gün toparlanması gerekir
Çözümlü soru notuSoru, adımlar ve her adımın nedeniMatematik, fizik, kimyaMantığı yazmadan çözümü kopyalamak

Bunları bir Cornell sayfasının içinde de birleştirebilirsin: not sütununda küçük bir tablo, özet alanında bir zihin haritası. Matematik ve fen derslerinde soruyu ipucu sütununa, çözümü sağa yaz ve her adımın altına "bu adım neden işe yarıyor?" satırı ekle. Yabancı dilde kelimeyi ya da cümleyi bir tarafa, anlamını diğer tarafa yaz ve iki yönde de kendini sına. Hata defterin varsa yanlış yaptığın soruyu ipucu sütununa, doğru çözüm yolunu ve hatanın nedenini sağa yazmak da aynı mantıktır.

Elle mi, tablette ya da bilgisayarda mı not almalı?

Pam Mueller ve Daniel Oppenheimer 2014'te çok paylaşılan bir dizi çalışma yayımladı: dizüstü bilgisayarla not alan öğrenciler daha çok kelime yazdı, anlatılanı daha çok kelimesi kelimesine geçirdi ve kavramsal sorularda elle yazanlardan daha kötü sonuç aldı. Ancak Kayla Morehead, John Dunlosky ve Katherine Rawson'ın 2019'daki dikkatli tekrar çalışması bu farkı çok daha küçük ve tutarsız buldu.

Dürüst sonuç şu: Araç, onunla ne yaptığından daha az önemli. Klavye kelimesi kelimesine yazmayı kolaylaştırıyor; kaçınman gereken alışkanlık da tam olarak bu. Birkaç pratik kural:

  • Bilgisayarda özetle, dikte etme. Fikri anladığında bir kez yaz, söylenen her cümleyi değil.
  • Diğer her şeyi kapat. Mesajları ve tarayıcısı açık bir bilgisayar, bir defterden çok daha fazla bölünme davet eder. Aynı sorunun telefondaki hâli için: ders çalışırken telefonu bırakamıyorum.
  • Elle yazmak seçmeye zorlar, çünkü yetişemezsin. Birçok öğrenci tam da bu yüzden elle yazmanın kendisine daha iyi geldiğini söyler.
  • Kalemli tablet ikisinin arasındadır: el yazısının avantajı, üstüne kolay düzenleme.

Her ders için tek bir sistem seç ve ona bağlı kal; tekrar düzenin basit kalsın.

Notlarını 24 saat içinde tekrara çevir

Not almanın en değerli dakikaları dersten sonra gelir. Notlarını yeniden okuyan öğrenci kendini hazır hisseder; notlarıyla kendini sınayan öğrenci ise sonradan daha çok hatırlar. Roediger ve Karpicke (2006), bir metni hatırlamaya çalışan öğrencilerin bir hafta sonra onu yeniden okuyanlardan daha fazlasını hatırladığını buldu; üstelik yeniden okuyanlar kendine daha çok güveniyordu.

Her ders için basit bir düzen:

  • Aynı gün (10 dakika): ipucu sütununu doldur, özeti yaz, ders aklındayken belirsiz kalan yerleri düzelt.
  • Ertesi gün (5–10 dakika): notları kapat ve her ipucunu cevapla. Bilemediklerini işaretle.
  • Sonra aralıklı tekrar: yaklaşık 3., 7. ve 14. günlerde ipuçlarını yeniden cevapla; önce bilemediklerinden başla. Tam plan için: aktif hatırlama ve aralıklı tekrar.
  • Sınavdan önce: birkaç ünitenin ipuçlarını karıştır ve karışık bir test gibi cevapla.

Kısa ve düzenli tekrar blokları tek uzun akşamdan daha iyi işler. 25 dakikalık bir Pomodoro dört beş sayfa notu ezberden anlatmaya çoğu zaman yeter.

Sık yapılan not tutma hataları ve çözümleri

HataNe olur?Çözüm
Öğretmenin söylediği her şeyi yazmakGeride kalırsın, düşünmeyi bırakırsınAna fikri yaz, boşluk bırak, eksikleri dersten sonra tamamla
Renkli kalemlerle süslü notlarBir saat tasarıma, az zaman içeriğe giderAnlamı olan bir iki renk kullan, örneğin tanımlar için tek renk
Kitabı deftere kopyalamakKitap bunu zaten daha iyi anlatıyorKitabın ikinci kopyasını değil, kitap hakkında sorular yaz
İpucu sütunu yok, soru yokTekrar, yeniden okumaya dönüşürAynı gün her sayfaya üç beş soru ekle
Notlar dağınık yerlerdeGerektiğinde hiçbir şey bulunmazHer ders için tek defter ya da klasör, tarihli sayfalar
Tekrarı sınav haftasına bırakmakNotlar artık anlamsız gelir24 saat içinde tekrar et, sonra plana göre

Bu hafta tek bir dersle başla. Yarınki sayfaya Cornell çizgilerini çiz, ipuçlarını aynı akşam yaz ve ertesi gün kendini sına. Asıl zorluk derste odaklanmaksa önce ders çalışırken nasıl odaklanılır yazısına bak; tekrarları haftana yerleştirmeye hazır olduğunda da ders çalışma programı nasıl hazırlanır yazısına geç. Diğer yöntemler çalışma teknikleri bölümünde.

Sık sorulan sorular

Cornell not alma yöntemi nedir?

Walter Pauk'un Cornell Üniversitesi'nde geliştirdiği bir sayfa düzeni ve tekrar alışkanlığıdır. Notları sağdaki geniş sütuna alır, dersten sonra soldaki dar sütuna sorular ve anahtar kelimeler yazar, en alta kısa bir özet eklersin. Tekrar ederken notları kapatır, soruları cevaplarsın.

Elle mi yazmalıyım, tablette mi?

Araştırmalar net değil. 2014'teki ünlü bir çalışma elle yazmayı öne çıkardı, ama 2019'daki tekrar çalışması farkı küçük ve tutarsız buldu. Asıl önemli olan, kelimesi kelimesine yazmamak ve notlarını gerçekten tekrar etmek.

Kitaptan kopyalamadan nasıl not alırım?

Önce bölümün tamamını oku, kitabı kapat, ana fikri kendi cümlelerinle söyle, ancak ondan sonra yaz. Her bölüm için kenara bir soru ekle ki sonra kendini sınayabilesin.

Notlarımı temize çekmeli miyim?

Ancak temize çekmek yeniden düzenlemek ve hatırlamak anlamına geliyorsa; örneğin bir sayfayı ezberden yazıp sonra kontrol etmek. Aynı notları daha düzgün bir yazıyla kopyalamak zaman alır, az şey katar.

Özet çıkarmak işe yarar mı?

Kitap kapalıyken, kendi cümlelerinle ve kısa yazıldığında evet; çünkü o zaman özet bir hatırlama alıştırmasıdır. Kitap açıkken satırları kısaltarak deftere geçirmek ise kopyalamaya yakındır.

Notlarımı ne zaman tekrar etmeliyim?

İdeal olarak aynı gün ya da ertesi gün, ders hâlâ tazeyken; sonra birkaç gün ve bir hafta sonra yeniden. Her tekrar, notlar kapalıyken yapılan bir kendini sınama olmalı.

Kaynaklar ve ek okumalar

  1. Pauk, W., & Owens, R. J. Q. (2014). How to Study in College (11. baskı). Cengage Learning.
  2. Robinson, F. P. (1946). Effective Study (gözden geçirilmiş baskı). Harper & Brothers.
  3. Mueller, P. A., & Oppenheimer, D. M. (2014). The pen is mightier than the keyboard: Advantages of longhand over laptop note taking. Psychological Science, 25(6), 1159–1168.
  4. Morehead, K., Dunlosky, J., & Rawson, K. A. (2019). How much mightier is the pen than the keyboard for note-taking? A replication and extension of Mueller and Oppenheimer (2014). Educational Psychology Review, 31(3), 753–780.
  5. Kobayashi, K. (2005). What limits the encoding effect of note-taking? A meta-analytic examination. Contemporary Educational Psychology, 30(2), 242–262.
  6. Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J., & Willingham, D. T. (2013). Improving students' learning with effective learning techniques: Promising directions from cognitive and educational psychology. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58.
  7. Chi, M. T. H., de Leeuw, N., Chiu, M.-H., & LaVancher, C. (1994). Eliciting self-explanations improves understanding. Cognitive Science, 18(3), 439–477.
  8. Roediger, H. L., & Karpicke, J. D. (2006). Test-enhanced learning: Taking memory tests improves long-term retention. Psychological Science, 17(3), 249–255.

Başa dön

Bir sonraki çalışma seansını değerli kıl

Study Buddy Cat, onaylanan her odak dakikasını kedine mamaya çevirir. Başlamak için hesap ya da ödeme gerekmez, reklam yok; ara verdiğinde de kedin seni bekler.