Ders Çalışma Programı Nasıl Hazırlanır? 6 Adımda Haftalık Plan
Gerçek boş vaktine göre haftalık ders çalışma programı hazırlamanın 6 adımı; okul haftası ve yazılı dönemi için örnek tablolar ve haftalık kontrol listesi.
Bu sayfada
- Ders çalışma programı nasıl hazırlanır? 6 adım
- Programa günde kaç saat yazmalısın?
- Zamanı dersler arasında nasıl bölmelisin?
- Örnek haftalık ders çalışma programı: normal okul haftası
- Yazılı haftası için örnek ders çalışma programı
- Ders çalışma programı neden dağılır, nasıl ayakta kalır?
- Haftalık gözden geçirme: 15 dakikalık kontrol listesi
- Sık sorulan sorular
Kısaca
- Ders çalışma programını gerçek boş vaktine ve yaklaşan sınavlarına göre kur; her bloğa yalnız ders adını değil, bitireceğin somut bir işi yaz.
- Her dersi haftaya yay ve tekrar seanslarını programa ekle; aralıklı tekrar ve kendini test etmek, tek oturuşta saatlerce çalışmaktan daha kalıcı sonuç verir.
- Haftada bir iki tampon blok ve bir dinlenme günü bırak; her hafta 15 dakikanı programı gerçekte olanlara göre düzeltmeye ayır.
Ders çalışma programı hazırlamak için önce değişmeyenleri yaz: yazılı ve deneme tarihlerin, okul saatlerin, etüt ya da dershane günlerin, uykun. Geriye kalan zaman senin gerçek kapasiten. Bunun ne kadarını gerçekten odaklanarak çalışabileceğine dürüstçe karar ver, bu süreyi derslere aciliyetine ve ağırlığına göre dağıt, sonra her biri tek bir somut iş içeren kısa bloklara böl. En sona tekrar seanslarını, birkaç boş tampon bloğu ve bir dinlenme gününü ekle; programı da haftada bir gözden geçir.
Yöntemin özü bu kadar. Programın ay sonuna kadar yaşaması ya da daha çarşamba günü bırakılması ise ayrıntılara bağlı: blokların ne kadar uzun olduğu, içlerine ne yazdığın ve geride kaldığında ne yaptığın. Aşağıda adım adım yöntemi, kendine uyarlayabileceğin iki örnek haftalık programı (normal okul haftası ve yazılı dönemi) ve her hafta kullanacağın kısa bir kontrol listesini bulacaksın.
Ders çalışma programı nasıl hazırlanır? 6 adım
- Tarihleri listele. Önümüzdeki 4–8 haftadaki bütün yazılıları, denemeleri, ödev ve proje teslimlerini tarihleriyle bir kâğıda geçir.
- Sabit haftanı çıkar. Okulu, yolu, etüt ya da dershane saatlerini, yemeği, aile zamanını ve uykuyu tipik bir haftanın üzerine işaretle. Geriye kalan, boş vaktindir ve genellikle sandığından azdır.
- Kapasiteni belirle. Günde kaç saat odaklı çalışmayı programa yazacağına karar ver. Başlangıçta boş vaktinin yarısı ile üçte ikisi arasını geçme.
- Derslere ağırlık ver. Sınavı yakın olan, notta ya da puanda ağırlığı büyük olan ve eksiğinin çok olduğu derslere daha fazla blok ayır.
- Blokları yerleştir. 25–50 dakikalık blokları belli saatlere koy ve her birine tek bir somut iş yaz. En zor dersi enerjinin en yüksek olduğu saate al.
- Tekrar, tampon ve dinlenme ekle. Eski konular için kısa tekrar seansları planla, haftada bir iki bloğu boş bırak ve bir dinlenme gününü koru.
Çoğu öğrenci 2. ve 6. adımı atlıyor. Program boş, hayali bir hafta üzerine kuruluyor; uzayan ilk etüt ya da beklenmedik bir ödev her şeyi deviriyor.
Programı gerçek bir plana dönüştüren adım ise beşincisi. Üzerinde yalnız ders adı yazan bir blok sana ne zaman çalışacağını söyler ama ne çalışacağını söylemez. Blok başladığında yine karar vermen gerekir ve erteleme tam o anda araya girer. Psikolog Peter Gollwitzer'in "uygulama niyetleri" (implementation intentions) üzerine çalışmaları bunun neden önemli olduğunu gösteriyor: "Şu durumda şunu yapacağım" diyerek ne zaman, nerede ve nasıl başlayacağına önceden karar veren kişilerin hedeflerini gerçekten uygulama olasılığı belirgin biçimde artıyor. Tek bir günü saat saat planlamak için zaman bloklama yazısına bakabilirsin.
Programa günde kaç saat yazmalısın?
Sandığından az. Gerçekte iki saatin varken her akşam dört saat isteyen bir program seni dört saat çalıştırmıyor; her gün geride kalmış gibi hissettiriyor. Öğrencilerin programı bırakmasının en sık sebebi de bu his.
İşe sabit haftandan başla. Her hafta içi günü için neyin dolu, neyin gerçekten boş olduğunu yaz. Okulu 15.30'da biten, salı ve perşembe okulda etüde kalan bir öğrencinin kısa zaman dökümü şöyle görünebilir:
| Gün | Boş aralık | Dolu olan | Gerçekçi odak süresi |
|---|---|---|---|
| Pazartesi | 16.30–22.30 | Yemek, aile, dinlenme | Yaklaşık 1,5 saat |
| Salı | 17.30–22.30 | Etüt, yol, yemek | Yaklaşık 1 saat (etüde ek olarak) |
| Çarşamba | 16.30–22.30 | Yemek, arkadaşlarla buluşma | Yaklaşık 1,5 saat |
| Perşembe | 17.30–22.30 | Etüt, yol, yemek | Yaklaşık 45 dakika (etüde ek olarak) |
| Cuma | 16.30–22.30 | Akşam arkadaşlarla | Yaklaşık 1 saat, akşamdan önce |
Boş aralık ile gerçekçi odak süresi arasındaki farka dikkat et. Yemek yemen, kafanı dağıtman, mesajlara bakman ve uyuman gerekiyor. Her boş dakikayı dolduran bir program daha ilk gün dağılır.
Uzmanlar üzerine yapılan araştırmalar iyi bir üst sınır veriyor. K. Anders Ericsson ve arkadaşlarının müzisyenlerle yaptığı bilinen çalışmada en başarılı müzisyenler bile günde yaklaşık dört saatten fazla bilinçli, zorlayıcı pratiği nadiren sürdürebiliyordu; seansları da genellikle bir saat ya da daha kısaydı. 9–11. sınıftaki birçok öğrenci için okul günlerinde ödev ve etüt dâhil yaklaşık 1,5–2,5 saat odaklı çalışma sürdürülebilir bir aralık. LGS ya da YKS yılında, özellikle hafta sonları, bu süre artar. Sınıf düzeyine göre aralıklar için günde kaç saat ders çalışmalısın yazısına bakabilirsin.
Hangi sayıyı seçersen seç, masa başında geçen süreyi değil, odaklandığın dakikaları say. Telefon başka odadayken geçen kırk dakika, yarım yamalak geçen iki saatten daha değerlidir; üstelik gelecek haftayı planlarken sana dürüst bir sayı verir.
Zamanı dersler arasında nasıl bölmelisin?
Her ders aynı sayıda bloğu hak etmez. Her birini üç soruya göre değerlendir: Sıradaki sınavı ne kadar yakın, notta ya da puanda ağırlığı ne kadar, kendini ne kadar hazır hissediyorsun? Sınavı yakın, ağırlığı büyük ama eksiği çok olan ders en fazla zamanı alır. Sayısal alanda okuyan 11. sınıf bir öğrenci için örnek:
| Ders | Sıradaki sınav | Ağırlık | Hazırlık | Haftalık blok |
|---|---|---|---|---|
| Matematik | 9 gün sonra yazılı | Yüksek | Düşük | 3 (biri etütte) |
| Fizik | 2 hafta sonra yazılı | Yüksek | Orta | 2 (biri etütte) |
| Kimya | 5 gün sonra performans ödevi | Orta | Orta | 2 |
| Biyoloji | 3 hafta sonra yazılı | Orta | Yüksek | 1 |
| Edebiyat | 2 hafta sonra yazılı, okuma kitabı | Orta | Orta | 1 |
| İngilizce | Her hafta kelime sınavı | Düşük | Orta | 1 kısa |
Bu dağılımı daha iyi çalıştıran birkaç kural var:
- Yığma, yay. Hafta içine dağılmış 45'er dakikalık üç matematik bloğu, pazar günü tek oturuşta çalışılan iki saatten daha iyidir. Nicholas Cepeda ve arkadaşlarının çok sayıda deneyi bir araya getiren derlemesine göre, çalışma oturumlarını zamana yaymak, aynı süreyi tek seferde çalışmaktan daha kalıcı öğrenme sağlıyor.
- Bir günde birden fazla ders. Aynı akşam iki farklı ders, üç saat boyunca tek dersten daha az yorar. Soru tiplerini karıştırmak da işe yarar: Doug Rohrer ve Kelli Taylor'ın çalışmasında, matematik sorularını karışık sırayla çözen öğrenciler alıştırma sırasında daha çok zorlandı ama sonraki testte, aynı tip soruları arka arkaya çözenlerden daha başarılı oldu.
- Zor ders, en iyi saatte. En çok kaçtığın dersi enerjinin en yüksek olduğu saate koy. Birçok öğrenci için bu, eve gelip bir şeyler atıştırdıktan sonraki saattir, gece 23.00 değil.
- Küçük işlere kısa blok. Kelime, formül ve tarih gibi ezber işleri 15–20 dakikalık seanslara çok iyi oturur.
- Ödevleri de say. Okulun verdiği ödev ve föyler programın bir parçası; onları hesaba katmadan üstüne ayrıca çalışma yığma.
Örnek haftalık ders çalışma programı: normal okul haftası
Aşağıdaki program, okulu 15.30'da biten, salı ve perşembe okulda etüde kalan, cumartesi sabahı dershanede ya da kursta deneme sınavına giren sayısalcı bir 11. sınıf öğrencisi için. Yukarıdaki ders dağılımını kullanıyor; evde yaklaşık 7 saat odaklı çalışmaya iki etüt ve bir deneme ekleniyor.
| Gün | 1. blok | 2. blok | Evde odak süresi |
|---|---|---|---|
| Pazartesi | 17.00–17.45 Matematik: türev konu testi, yanlışları işaretle | 20.00–20.40 Edebiyat: okuma kitabından iki bölüm, üç soru yaz | 85 dk |
| Salı | 15.40–17.00 Etüt: matematik soru çözümü | 20.00–20.50 Fizik: ödev soruları, takıldıklarını not al | 50 dk |
| Çarşamba | 17.00–17.45 Kimya: performans ödevi için veri tablosu ve grafik | 20.00–20.45 Matematik: karışık 12 tekrar sorusu | 90 dk |
| Perşembe | 15.40–17.00 Etüt: fizik soru çözümü | 20.00–20.45 Biyoloji: ders notlarından 10 soru çıkar, cevapla | 45 dk |
| Cuma | 17.00–17.50 Kimya: ödevi bitir, son kontrol | 18.00–18.20 İngilizce: haftanın kelimeleriyle kendini yokla | 70 dk |
| Cumartesi | Sabah: TYT denemesi (dershane ya da kurs) | 15.00–15.45 Deneme analizi; 16.00–16.45 tampon blok | 45–90 dk |
| Pazar | Dinlenme günü | 20.00–20.15 Haftalık gözden geçirme | 15 dk |
Programın mantığı:
- Her bloğun bir bitiş çizgisi var. "Türev konu testi" saat dolunca değil, test çözülüp yanlışlar işaretlenince bitiyor.
- Matematik üç kez geçiyor, çünkü yazılısı en yakın ve öğrenci kendini en az o derste hazır hissediyor. Etüt de bu bloklardan biri sayılıyor; etüdü ayrı bir yük gibi değil, programın parçası gibi düşün.
- Okumak yerine hatırlamak. Biyoloji notları soruya dönüşüyor, edebiyat okuması soru yazmakla bitiyor. John Dunlosky liderliğindeki ekibin 2013'te yayımlanan kapsamlı değerlendirmesi, kendini test etmeyi ve aralıklı çalışmayı en yararlı teknikler arasında gösterirken, tekrar tekrar okumayı ve fosforlu kalemle altını çizmeyi düşük yararlı buldu. Ayrıntısı aktif hatırlama ve aralıklı tekrar yazısında.
- Deneme analizi programın içinde. Deneme çözüp kenara koymak yerine, yanlış ve boşları aynı gün konu konu ayırmak, gelecek haftanın bloklarını belirliyor.
- Cuma akşamı ve pazar serbest, cumartesi öğleden sonra da bir tampon blok var; kötü geçen tek bir gün bütün haftayı bozmuyor.
Daha çok boş vaktin varsa her bloğu uzatmak yerine uzun günlere üçüncü bir blok ekle. Daha az vaktin varsa aynı yapıyı koru, günde tek blokla devam et. Uyguladığın küçük bir program, uygulayamadığın büyük bir programdan her zaman iyidir.
Yazılı haftası için örnek ders çalışma programı
Yazılı haftasına iki üç hafta kala program şekil değiştirir. Yeni konu azalır, tekrar ağırlık kazanır ve hafta sonları en değerli zamanın olur. Amaç, yazılısı olan her dersin üzerinden birkaç kez geçmek, her birinde kendini test etmek ve zayıf konulara fazladan zaman ayırmak. Aynı öğrencinin, dört yazılıya yaklaşık iki hafta kala bir haftası:
| Gün | 1. blok (50 dk) | 2. blok (50 dk) | Ek | Odak süresi |
|---|---|---|---|---|
| Pazartesi | Matematik: yazılı konularından karışık sorular | Kimya: ünite sonu soruları | — | 1 sa 40 dk |
| Salı | Edebiyat: dönemleri ve temsilcilerini bakmadan yaz, sonra kontrol et | Fizik: geçen yazılıdaki yanlışları yeniden çöz | Matematik formül kartları, 20 dk | 2 sa |
| Çarşamba | Kimya: en zayıf konu, çözümlü örnekler | Matematik: geçen haftanın yanlış soruları | — | 1 sa 40 dk |
| Perşembe | Fizik: öğretmenin verdiği örnek sorular, süre tutarak | Edebiyat: olası üç açık uçlu soruya cevap taslağı | Kimya kartları, 20 dk | 2 sa |
| Cuma | Matematik: süre tutarak bir örnek yazılı | Yanlışların üzerinden geç (30 dk) | — | 1 sa 20 dk |
| Cumartesi | Sabah: deneme ya da evde süre tutarak yazılı provası | Fizik ve kimya: kendini yokla, eksikleri listele | Tampon, 50 dk | 50 dk–1 sa 40 dk |
| Pazar | Dinlenme günü | — | Haftalık gözden geçirme, 15 dk | 15 dk |
Bu programı işe yarar kılan noktalar:
- Her ders en az iki kez, aralarında birkaç gün olacak şekilde geçiyor. Tekrar ediyorsun, biraz unutuyorsun, sonra yeniden hatırlamaya çalışıyorsun. Aralıklı çalışma araştırmalarının ödüllendirdiği düzen tam olarak bu.
- Haftayı örnek sorular ve provalar taşıyor. Süre tutarak çözdüğün sorular neyi bilmediğini gösteriyor, bir sonraki blok doğrudan o eksiğe gidiyor.
- Bloklar 50 dakika civarında kalıyor, aralarında 10 dakika mola var. Tam bir deneme daha uzun sürebilir, ama aynı güne iki deneme sıkıştırma.
- Uyku korunuyor. Gece yarısına kadar oturmak, öğrendiklerini hatırlamak için ihtiyaç duyduğun uykudan kısar.
Etüt günlerinde 1. bloğu etütte yapabilirsin. 12. sınıftaysan ve YKS'ye hazırlanıyorsan program başka türlü kurulur: TYT ve AYT konularını aynı hafta içinde döndürmek, deneme sıklığını artırmak ve deneme analizini programın merkezine koymak gerekir. Bunun için YKS çalışma programı rehberine göz at.
Ders çalışma programı neden dağılır, nasıl ayakta kalır?
Çoğu program aynı sebeple çöker: kusursuz bir hafta için yazılmıştır. Psikologlar buna "planlama yanılgısı" (planning fallacy) diyor. Roger Buehler, Dale Griffin ve Michael Ross'un bilinen çalışmasında öğrencilerden bitirme tezlerini ne kadar sürede tamamlayacaklarını tahmin etmeleri istendi; öğrenciler ortalamada kendi "en kötü ihtimal" tahminlerinden bile daha uzun sürede bitirdi. Sen de süreleri hafife alacaksın; bunu baştan hesaba kat.
- Tampon blok. Haftada bir iki bloğu boş bırak. Kayan her iş oraya gider, zaten dolu bir akşamın üstüne değil.
- Asgari gün. Kötü bir günün neye benzeyeceğine önceden karar ver: örneğin en acil işe 20 dakikalık tek bir blok. Zor günlerde asgariyi yapar, suçluluk duymadan bırakırsın.
- Dinlenme günü. Haftada bir günü büyük ölçüde boş bırakmak, programı haftalarca değil aylarca sürdürülebilir yapar. Alışkanlığına da zarar vermez: Phillippa Lally ve arkadaşlarının alışkanlık oluşumu üzerine çalışmasında tek bir günü kaçırmak, alışkanlığın yerleşmesini kayda değer biçimde etkilemedi. Seri tutarken tükenmeden düzenli çalışmak için ders çalışma alışkanlığı yazısına bakabilirsin.
- Bilinen sorunlar için "eğer–o zaman" planı. "Etüt uzarsa 20 dakikalık İngilizce bloğunu yapar, matematiği cumartesinin tampon bloğuna kaydırırım." Bunu bir kez kararlaştırdığında, aksayan bir gün bütün programı bırakmak için bahane olmaz.

Haftalık gözden geçirme: 15 dakikalık kontrol listesi
Haftada bir kez ayıracağın 15 dakika, programı gerçek hayata bağlı tutar. Pazar akşamı iyi bir zaman, çünkü yeni hafta henüz boş. Şu listeden geç:
- Olanı say. Planladığın blokların kaçını bitirdin? Haftanın ne kadar yoğun geçtiğine değil, ders başına gerçek odak dakikalarına bak.
- Kaçan blokların sebebini yaz. Her biri için tek bir sebep: yanlış saat, fazla uzun, belirsiz iş ya da beklenmedik bir durum.
- Önümüzdeki dört haftaya bak. Yeni yazılıları, ödevleri, denemeleri ve etkinlikleri takvime ekle.
- Üç öncelik seç. Gelecek hafta bitmesi gereken en önemli üç işi yaz.
- Deneme analizini programa taşı. Son denemede en çok yanlış ya da boş çıkan iki konuyu gelecek haftanın bloklarına yaz.
- Ders ağırlıklarını güncelle. Blokları sınavı en yakın ya da sonucu en zayıf derse doğru kaydır.
- Tekrarları planla. Bu hafta öğrendiklerin için birkaç gün sonraya ve yaklaşık bir hafta sonraya kısa tekrar seansları koy.
- Programın boyunu ayarla. İki hafta üst üste blokların yaklaşık üçte ikisinden azını bitirdiysen program sana büyük geliyor. Yeni bir şey eklemeden önce küçült.
- Temelleri koru. Dinlenme günü, tampon blok ve uyku hâlâ programda mı, kontrol et.
- Pazartesinin ilk bloğunu yaz. Saati, yeri ve işi belli olsun; hafta bir kararla değil, bir işle başlasın.
Birkaç hafta sonra bu kısa değerlendirmeler sana gerçek kapasiteni gösterir; bu, her programdaki en işe yarar sayıdır. Hiç tutmayan bir akşamı ya da sürekli ertelediğin bir dersi de böyle fark eder, onunla savaşmak yerine programı ona göre düzeltirsin. Sınavlara göre plan yapmakla ilgili diğer rehberler için planlama yazılarına göz atabilirsin.
Sık sorulan sorular
Günde kaç saat ders çalışmalıyım?
Herkes için doğru tek bir sayı yok. 9–11. sınıftaki birçok öğrenci için okul günlerinde ödev ve etüt dâhil 1,5–2,5 saat odaklı çalışma sürdürülebilir; LGS ya da YKS yılında ve sınav öncesi hafta sonlarında bu artar. Çoğu gün gerçekten yapabildiğin süreyi programa yaz, sonra yavaş yavaş artır.
İnternetteki hazır ders çalışma programları işe yarar mı?
Başlangıç şablonu olarak işe yarar, ama olduğu gibi kopyalarsan genellikle tutmaz. Hazır program senin okul saatlerini, etüt günlerini, deneme gününü ve hangi derste eksiğin olduğunu bilmez. Bir örneği al, yukarıdaki 6 adımla kendi haftana göre yeniden kur.
Programın gerisinde kalırsam ne yapmalıyım?
Hepsini bir anda kapatmaya çalışma. Kaçan işlerden en önemlisini sıradaki tampon bloğa taşı, en önemsizini çıkar ve programa yazıldığı gibi devam et. Bu sık oluyorsa program fazla dolu demektir; haftalık gözden geçirmede küçült.
Günde tek ders mi çalışmalıyım, birkaç ders mi?
Çoğu durumda birkaç ders. Günde iki üç dersi ayrı bloklarda çalışmak, her dersi haftaya yaymanı sağlar ve bu da kalıcı öğrenmeye yardım eder. Bütün bir günü tek derse ayırmak, genellikle yalnız o dersin sınavından hemen önce mantıklıdır.
Sınavlardan ne kadar önce program yapmalıyım?
Dönem boyunca haftalık bir programın olsun; yazılı haftasına iki üç hafta kala tekrar ağırlıklı programa geç. YKS veya LGS gibi büyük sınavlarda tekrar döngüsünü aylar önceden başlatmak, son haftalarda günleri uzatmaktan çok daha iyi sonuç verir.
Kaynaklar ve ek okumalar
- Buehler, R., Griffin, D., & Ross, M. (1994). Exploring the "planning fallacy": Why people underestimate their task completion times. Journal of Personality and Social Psychology, 67(3), 366–381.
- Cepeda, N. J., Pashler, H., Vul, E., Wixted, J. T., & Rohrer, D. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis. Psychological Bulletin, 132(3), 354–380.
- Dunlosky, J., Rawson, K. A., Marsh, E. J., Nathan, M. J., & Willingham, D. T. (2013). Improving students' learning with effective learning techniques: Promising directions from cognitive and educational psychology. Psychological Science in the Public Interest, 14(1), 4–58.
- Ericsson, K. A., Krampe, R. T., & Tesch-Römer, C. (1993). The role of deliberate practice in the acquisition of expert performance. Psychological Review, 100(3), 363–406.
- Gollwitzer, P. M. (1999). Implementation intentions: Strong effects of simple plans. American Psychologist, 54(7), 493–503.
- Lally, P., van Jaarsveld, C. H. M., Potts, H. W. W., & Wardle, J. (2010). How are habits formed: Modelling habit formation in the real world. European Journal of Social Psychology, 40(6), 998–1009.
- Rohrer, D., & Taylor, K. (2007). The shuffling of mathematics problems improves learning. Instructional Science, 35(6), 481–498.
Bir sonraki çalışma seansını değerli kıl
Study Buddy Cat, onaylanan her odak dakikasını kedine mamaya çevirir. Başlamak için hesap ya da ödeme gerekmez, reklam yok; ara verdiğinde de kedin seni bekler.